Nguyên tác “A Friend in Need” của William Somerset
Lời Người Dịch: William Somerset Maugham (1874-1965) là tác giả người Anh, viết kịch bản, tiểu thuyết và truyện ngắn rất nổi tiếng lúc sinh thời. Mồ côi cha lẫn mẹ lúc lên 10, ông được nuôi nấng bởi người bác. Không muốn trở thành luật sư như những người trong dòng họ, ông học và trở thành bác sĩ. Sau khi cuốn tiểu thuyết đầu tay được xuất bản và bán hết sạch nhanh chóng, ông bỏ nghề Y và dành toàn thời gian để viết.
Truyện ngắn sau là bản dịch “A Friend in Need”. Sát nghĩa thì phải là “Một Người Bạn Cần Giúp Đỡ”. Dựa theo cốt truyện thì có thể đặt tựa “Trông Mặt Mà Bắt Hình Dong”. Cuối cùng ND đã chọn “ Sa Cơ “, một cho ngắn gọn, hai là để phù hợp với “ A Friend “ như trong tựa đề nguyên gốc. Xin mời bạn đọc.
Trong ba mươi năm nay tôi đã gắng tìm hiểu về những người đồng hương của mình. Tôi không biết nhiều về họ. Chắc chắn là tôi do dự khi mướn một người tớ chỉ dựa vào vẻ ngoài của y, tuy nhiên tôi cho rằng chúng ta hầu như trông mặt mà bắt hình dong. Ta luôn rút ra những kết luận dựa vào ánh mắt, khóe miệng, hoặc hình dạng cái cằm. Tôi tự hỏi thường thì ta đúng nhiều hơn sai chăng. Lý do những cuốntiểu thuyết và những vở kịch không giống với đời sống là vì tác giả của chúng, có lẽ do sự cần thiết, đã dựng lên những nhân vật trọn vẹn. Họ không thể tạo ra những nhân vật tự mâu thuẫn, vì làm như vậy sẽ khiến ta khó hiểu, tuy vậy đa số con người đều tự mâu thuẫn. Con người là một tập hợp của những phẩm chất không nhất quán, trước sau như một. Trong những cuốn sách về lý luận, họ dạy ta rằng thật là ngu ngốc khi cho rằng màu vàng có hình ống hay lòng biết ơn thì nặng hơn không khí; nhưng trong cái hỗn hợp tạo thành con người, cái hỗn hợp bao gồm biết bao là sự phi lý, thì màu vàng có thể là con ngựa kéo cái xe, và lòng biết ơn thì ở giữa tuần tới. Tôi thường nhún vai khi người ta nói rằng ấn tượng đầu tiên về một người luôn luôn đúng. Tôi nghĩ họ hoặc là thiển cận hoặc là quá hời hợt. Về phần mình tôi nghiệm ra một điều là biết con người càng nhiều, tôi càng rối trí; có thể nói rằng những người bạn lâu năm nhất của tôi lại là một trong số những người mà tôi chẳng hiểu chút gì về họ.
